W końcu lat 50., wykluczeni z udziału w posiadaniu i pozbawieni szans awansu społecznego Kubańczycy poparli rewolucję w przekonaniu, iż suwerenność, sprawiedliwość społeczna i demokracja staną się w końcu rzeczywistością.

Nieograniczone zaufanie do rewolucyjnych przywódców i ciągłe zagrożenie atakiem USA spowodowało, iż rewolucja stała się symbolem niemalże mistycznym. Wykreślona przez przywódców logika celów absolutnych doprowadziła do stopienia się i utożsamienia pojęć kraju z rewolucją, a rewolucji - z jej przywódcą.[2]

Początkowe poparcie dla rewolucyjnych postulatów zaczęło załamywać się w momencie, gdy stało się jasne, iż radykalny rząd przedkłada swoją wizję sprawiedliwości społecznej i suwerenności narodu nad demokrację oraz wolności obywatelskie i polityczne. Sojusz Kuby z ZSRR uznany został przez wielu za zdradę rewolucyjnych ideałów. Bezustannie zagrożona rewolucja, niczym oblegana twierdza, musiała być broniona jednomyślnie i bezwarunkowo. I tak poczęła pożerać swoje własne dzieci.

Ustawą z dnia 7 lutego 1959 roku Rada Ministrów przyznała sobie niemalże nieograniczoną władzę legislacyjną. Radykalizacja postaw w jej obrębie następowała równolegle z eskalacją godzących we wzajemne interesy postanowień rządów Kuby i USA.[3] Jednostki skłonne do kompromisów zostały odsunięte od władzy, a ideologia propagowana przez przywódców nabrała charakteru obowiązującego dogmatu. Wraz z opanowaniem autonomicznej działalności politycznej i rozliczaniem prawdziwych lub domniemanych zwolenników Batisty, rząd i siły rewolucyjne (Fuerzas Armadas Revolucionarias) podjęły walkę zbrojną z grupami partyzanckimi (tworzonymi m. in. przez ubogich chłopów i nauczycieli, niedawnych zwolenników rewolucji), w oficjalnym żargonie zwanymi „bandytami”. Po rozbiciu oddziałów, dokonano przymusowych przesiedleń ludności z rejonów, gdzie trwały walki.[4]

 

Przywódcom rewolucji od początku towarzyszyła troska o głęboką transformację narodowej świadomości. Do wykuwania świadomości rewolucyjnej potrzebne były wszystkie środki formowania społeczeństwa: szkolnictwo, wydawnictwa, kino, teatr, prasa, media radiofoniczne i telewizyjne. W 1959 roku rewolucjoniści przejęli kontrolę nad Federacją Studentów Uniwersyteckich (Federación de Estudiantes Universitarios). Czystka przeprowadzona wśród wykładowców w 1960 r. objęła około 80 % pracowników. Między rokiem 1959 a 1960 upaństwowiono prywatne środki przekazu. We wrześniu 1960 r. utworzono sieć Komitetów Obrony Rewolucji (Comités de Defensa de la Revolución), które stać miały na straży rewolucyjnego porządku. Pajęczyna komitetów, obejmująca chyba wszystkie domy na wyspie, stała się oczami i uszami rewolucji: komitety miały wiedzieć o obywatelach wszystko i informować o pojawieniu się wrogich czynników. Do zadań członków CDR zaliczono pełnienie straży w nocy, czuwanie nad bezpieczeństwem, mobilizowanie do udziału w zbiorowych wydarzeniach, pomoc dzieciom i czuwanie nad ich rewolucyjną edukacją od najmłodszych lat.

W 1959 roku utworzono Kubański Instytut Sztuki i Przemysłu Kinematograficznego (Instituto Cubano de Arte e Industria Cinematográficos), z Alfredo Guevarą na czele. W 1961 roku rząd zamknął wpływowe katolickie czasopismo  La Quincena, następnie wydalono z kraju księży obcokrajowców i znacjonalizowano szkoły prywatne. Powstała Imprenta Nacional oraz Editora Nacional, wydawnictwa, które, po milionowym nakładzie Don Kichota z La Manchy i wydaniach kilku klasyków, przeszły do rozpowszechniania dzieł Marksa, Engelsa, Lenina i powieściopisarzy sowieckich. Dla celów ścisłej propagandy utworzono Komisję Orientacji Rewolucyjnej (Comisión de Orientación Revolucionaria). Propagowaniem ideologii przez sztukę zajeły się mniejsze, nowo powstałe ośrodki kulturalne oraz Narodowa Rada Kultury (Consejo Nacional de Cultura), utworzona w 1961 r. Teatry podzieliły się na niezależne, których działalność utrudniano i ograniczano, oraz podporządkowane Dyrekcji Teatru Rady Kultury.

 

Pierwsze lata po obaleniu Batisty (1959-1961), określane jako Miodowy Miesiąc rewolucji i twórców, znamionowała „spontaniczność i dezorientacja" - akceptujący rewolucję mogli liczyć na twórczą wolność, kiedy nie istniała jeszcze ściśle zdefiniowana, oficjalna ideologia. Wciąż działały mniejsze wydawnictwa niezależne, publikowano teksty młodych autorów, powieści egzystencjalne, poezję surrealistyczną, dzieła Lezamy Limy i Virgilio Piñery. Już wówczas zaznaczył się rozdźwięk między revolucionarios a zachowującymi dystans wśród ogólnego entuzjazmu reaccionarios, z których wielu decydowało się na emigrację. W styczniu 1961 roku rozpoczęto Kampanię Alfabetyzacji.[5]

W czerwcu 1961 roku, po inwazji w Zatoce Świń i deklaracji marksistowsko-leninowskiego kierunku rewolucji, w sali Biblioteki Narodowej odbyły się spotkania, na które zwołano najwybitniejszych kubańskich twórców. Podczas jednego ze spotkań Fidel jasno wyznaczył nowy cel kubańskiej sztuki: W ramach rewolucji: wszystko; przeciwko rewolucji: nic. (...) My zawsze oceniać będziemy twórczość przez pryzmat rewolucyjnego kryształu.[6] O ile ta poetycka metafora mogła podlegać interpretacjom, następujące po niej fakty były jednoznaczne: rewolucja konkretyzowała się, stawała się wszechogarniająca. Utworzono Narodowy Związek Pisarzy i Artystów Kubańskich (Unión Nacional de Escritores y Artistas de Cuba). Z końcem tego roku zamknięto Lunes, dodatek kulturalny do Revolución, oficjalnej gazety Ruchu 26 Lipca (Movimiento 26 de Julio), skupiający twórców (jak Guillermo Cabrera Infante) niepodzielających dogmatycznej wizji sztuki.[7]

 

Wszystkie ugrupowania polityczne walczące z Batistą utworzyły Zintegrowane Organizacje Rewolucyjne (Organizaciones Revolucionarias Integradas), te zaś przeszły kolejne transformacje: w 1963 roku w Zjednoczoną Partię Rewolucji Socjalistycznej (Partido Unido de la Revolución Socialista) a następnie, w 1965 roku, w Komunistyczną Partię Kuby (Partido Comunista Cubano).[8]

W 1963 roku powstał Związek Dziennikarzy Kuby (Unión de Periodistas de Cuba). Przynależność do UPEC, który pozostał jedyną legalną organizacją zrzeszającą kubańskich dziennikarzy, stanowiła warunek wykonywania zawodu. Celem organizacji od momentu jej powołania miała być obrona rewolucji i niepodległości kraju. Na II Plenum KC Komunistycznej Partii Kuby Fidel Castro doprecyzował definicję roli prasy na Kubie: Prasa jest jeszcze jednym narzędziem dla celów Partii, w ramach którego dziennikarze wykonują swój zawód będąc odtwórcami oficjalnej ideologii. Zadaniem prasy jest wspieranie Partii. Dziennikarze są zobowiązani informować, kształtować i mobilizować masy dla doskonalenia socjalizmu. Krytyczna rola prasy jako "czwartej siły" nie jest potrzebna rewolucyjnej demokracji kubańskiej. Kierowanie i nadzór nad mediami poddane zostały Komisji Orientacji Rewolucyjnej, przekształconej później w Departament Orientacji Rewolucyjnej, podległy Sekretariatowi Ideologicznemu Biura Politycznego Partii.[9]

Hawana butna jeszcze i dumna, podkreślała swą niezależność i odrębność od ZSRR, którą wykorzystywała dla usprawiedliwienia likwidacji „sekciarskich” minifrakcji, tworzonych przez komunistów starszych niż kubańska rewolucja, a także przy eksporcie rewolucji do innych krajów i utrzymywaniu swej pozycji w Ruchu Państw Niezaangażowanych. Swoistość i odrębność kubańskiej drogi przyświecać miały pracom zaplecza ideologów z Wydziału Filozofii hawańskiego Uniwersytetu. W ramach prowadzonej polityki kulturalnej, Kuba mogła pozwolić sobie również, jak chcieli tego Che i Castro, na otwarcie w kwestii formy i nieprzyjęcie estetyki realizmu socjalistycznego jako jedynej obowiązującej.[10]

Realizacja ideału podmiotu rewolucyjnego – „nowego człowieka”, wykreślonego przez Che Guevarę, dotknęła sfery moralności i obyczajowości obywateli. Podsycając, potęgując i wykorzystując obecne w kubańskiej kulturze zjawisko machismo, przeciwstawiano zdrowej, naturalnej heteroseksualności ludu, jak i heroizmowi mężnych „brodaczy” -  burżuazyjne zepsucie słabych homoseksualistów. Moralne oczyszczenie, które zmienić miało społeczeństwo w zbiór podmiotów rewolucyjnych, wykraczało oczywiście poza kwestię skłonności seksualnych, lecz to one właśnie wykorzystane zostały jako pretekst do pozbywania się osobników niewykazujących rewolucyjnego entuzjazmu, ideologicznie „niepoprawnych”, „niepewnych”, a więc kontrrewolucjonistów. Nagonka rozpętana przeciw homoseksualistom objęła przede wszystkim środowiska inteligencji i artystów. Kulminacją tej polityki było utworzenie w listopadzie 1965 roku, na obrzeżach prowincji Camagüey, Wojskowych Odziałów Wspierania Produkcji (Unidades Militares de Ayuda a la Producción). W zamkniętych obozach, jakimi były te oddziały, osoby osadzone pod zarzutem homoseksualizmu, uprawiania prostytucji, przejawów dewiacji ideologicznej, w tym religijnej, zmuszano do pracy i poddawano indoktrynacji politycznej. W 1968 roku głosy protestu opinii publicznej zmusiły władze do zamknięcia obozów. Niemniej jednak, represje wobec „wrogów ludu” i homoseksualistów nie zakończyły się. We wrześniu tego roku, w hawańskiej dzielnicy rozrywki Vedado, służby bezpieczeństwa przeprowadziły obławę na homoseksualistów. Podczas tej akcji zatrzymano i uwięziono na okres roku i dłuższy osoby uważane za antyspołeczne: noszące długie włosy, wyróżniające się ubiorem lub posiadaniem rzeczy zagranicznych. Guillermo Cabrera Infante i inni artyści wybrali wtedy emigrację. Wielu w tym czasie odeszło w cień, ich twórczość nie była udostępniana odbiorcom, ich spotkania stały się potajemne. [11]

---