„Wolność” to słowo wytrych, które otwiera prawie wszystkie drzwi. Kto odważy się wystąpić przeciw niej? Demokratyczna świadomość ugruntowała w ludziach przekonanie, że każdy powinien być wolny.

Chytra sztuczka polega na tym, że ciągłą gonitwę za naturalnymi odruchami nazywa się wolnością. Choć przecież młody człowiek musi najpierw zapanować nad słabościami i wadami, żeby stać się prawdziwie wolnym. To o czym mówią, to tylko samowola, ale świat uwierzył w to kłamstwo.

Dzięki tej sztuczce – tak jak wspomniałem – zamiast systematycznego formowania cnót, dusza otwiera się na wady, które później delikatnie holują człowieka przez życie.

Skrzydlaty truteń i jego pomocnice

Platon ujmuje to tak:

„Chytrzy magicy” i „twórcy tyranów”, którzy sprowadzają młodego człowieka na złą drogę, dążą do tego, aby wzbudzić w nim i utrwalić jakąś wielką, nad wszystkim panującą namiętność (eros) skrzydlatego olbrzymiego trutnia narzucającego się jako przywódca (prostates) masie małych pożądań, które nie mają nic do roboty, dzielą tylko między siebie cały dostępny majątek” (cyt. za: W. Jeager, „Paideia. Formowanie człowieka greckiego”, tłum. M. Plezia, Warszawa 2001, s. 933)

Skrzydlaty truteń wlatuje do duszy i bynajmniej nikt nie urządza na niego polowań. Bezkarnie szybuje sobie w masce wolności. Większość ludzkich tragedii życiowych, to skutek działania owych „skrzydlatych trutniów” (ukrytych wad).

Ktoś kto w wyniku obżarstwa porzuca swoje obowiązki jest przykładem działania tego mechanizmu. A ile razy gniew, zazdrość, nieczystość decyduje o losach ludzkich!?

Ale owa podstawowa wada nie działa sama. Przyłączają się do niej “pomocnice”. Wady główne tworzą „córki”, które jej towarzyszą. Mechanizm jest prosty. Tam gdzie jest np. nieopanowany gniew, tam będzie też nienawiść i kłótliwość. Przywary działają więc w zespołach i w przemyślny sposób polują na „resztki ludzkiej przyzwoitości” (czytaj: pozostałości cnót).

To co boskie, a to co zwierzęce

Co zatem robić, żeby zapobiec takiej sytuacji?

Oddajmy jeszcze raz głos Platonowi:

„Zadaniem wychowania jest doprowadzić do takiej harmonii między szlachetniejszymi spośród irracjonalnych popędów duszy, a rozumną częścią człowieka, aby ta ostatnia, pomimo że tak słaba sama w sobie, z ich pomocą mogła trzymać w ryzach to, co w człowieku nie jest naprawdę ludzkie” (cyt. za: j.w., s. 942).

Dzięki cnotom opanowujemy wady. Pamiętajmy, że czynnik rozumowy jest w nich decydujący, nie są działaniami nawykowymi, ale właśnie funkcjonują w warunkach wolności. Panują nad popędami, zachowując je w racjonalnym umiarze. Utworzenie charakteru na bazie cnót wymaga pracy i dyscypliny. Szczegółowo opisuję ten mechanizm w książce: “Wychować człowieka szlachetnego”.

Dlatego powtórzmy jeszcze raz za cytowanym już tu myślicielem:

„Młodzieży nie można dawać wolności, zanim taki właśnie ustrój nie zostanie wprowadzony w duszy i nie zagości tam na dobre, zapewniając panowanie tego co w człowieku boskie, nad tym, co zwierzęce” (cyt. za: j.w. s. 942).

Prawda ta aktualna jest także (lub przede wszystkim) dzisiaj.

PS. Konieczne dopowiedzenie. Zawsze uważałem Platona za filozofa, który tak naprawdę nie jest z mojej bajki. Ale w tym przypadku mamy do czynienia ze świetną analizę problemu, którą warto przypomnieć.

Dariusz Zalewski

http://www.edukacja-klasyczna.pl/tak-dzialaja-%E2%80%9Cchytrzy-magicy%E2%80%9D

a.me.