Działacze rusińscy szacują liczbę swych uświadomionych narodowo rodaków mieszkających na samym Zakarpaciu na ok. 250.000. Światowy Kongres Rusinów i Europejski Kongres Rusinów od 20 lat stoją na stanowisku prawa tej nacji do samostanowienia i domagają się od władz w Kijowie uznania wyników referendum z 1 grudnia 1991r., w którym większość obywateli Zakarpacia opowiedziała się za ustanowieniem „specjalnego samorządu”, czyli de facto autonomią regionu. Pozew w sprawie niewykonania decyzji referendalnych skierowano do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ukrainy, notyfikując ten fakt władzom rosyjskim, amerykańskim i europejskim. Rusini odnieśli się też do planowanego na rok 2012 spisu powszechnego na Ukrainie, z góry zapowiadając, że będzie on miał na celu zafałszowanie sytuacji narodowościowej na Zakarpaciu i zakwestionowanie samego istnienia narodowości rusińskiej. Działacze rusińscy chcieliby także uznania za ludobójstwo mordów dokonywanych przed, w trakcie i po II wojny światowej na Rusinach przez ukraińskich szowinistów. Rusini chcą uchwalenia przez Radę Najwyższą Ukrainy ustawy uznającej odrębny status obywateli Zakarpacia.

Stojąc na gruncie suwerenności Rusi, tamtejsze organizacje widzą przyszłość tego kraju w dołączeniu do Unii Eurazjatyckiej.

Choć ruch rusiński zgłasza swoje roszczenie do terenów zamieszkałych przez Łemków na terytorium Polski, to jednocześnie absorbując uwagę ukraińskiego szowinizmu wydaje się naturalnym sojusznikiem sprawy polskiej na Ukrainie. Niestety, w XIX wieku błędem polskich kręgów rządzących Galicją było okresowe, taktyczne wsparcie rodzącego się ukraińskiego ruchu narodowego, którego traktowano jako odtrutkę na opcję moskalofilską wśród Rusinów. Choć rozumowanie to wydawało się wówczas logicznym, historia zweryfikowała ten eksperyment negatywnie. Pozostaje przynajmniej złagodzić jego niekorzystne skutki dla odmiany wspierając irredentę ruską na Zakarpaciu.

(karo)