Liban jest najwyrazistszym przykładem
religijnej i etnicznej mozaiki tworzącej Bliski Wschód. U progu
niepodległości, w 1932 r. największą grupę stanowili maronici (29 %),
zamieszkujący północną i centralną część Libanu Górskiego i wschodni
Bejrut. Za nimi uplasowali się sunnici (23 %) z nadmorskich miast
Bejrutu, Trypolisu i Sydonu. Wiejska społeczność szyicka (20 %)
zajmowała południe kraju i północną część doliny Bekaa.
Dziesięcioprocentowa mniejszość prawosławna skupiała się głównie w
nadbrzeżnych miastach; istotną rolę odgrywali też prawosławni w Kura na
północy. Druzowie (7 proc.) tworzyli enklawę w górach Shouf (południowa
część Górskiego Libanu) podczas gdy grekokatolicy (6 %) byli
skoncentrowani w Bejrucie i Zahle. Z pozostałych 5 procent
najliczniejszą grupę stanowili Ormianie [1].
Chrześcijanie stanowili więc w Libanie
połowę ludności; także w innych regionach Bliskiego Wschodu stanowili
mniejszość znaczącą, dobrze wykształconą, a przy tym wrośniętą w lokalne
społeczeństwa. Otoczeni muzułmańskim morzem arabscy chrześcijanie
musieli szukać dla siebie tożsamości, dlatego stawali się pionierami
wzorujących się na Europie ruchów nacjonalistycznych – ponadwyznaniowy
naród stanowiłby wspólnotę, z której nie mogli być wykluczeni [2].
Pojęcie narodu było jednak w tym regionie czymś z gruntu nowym. Narody
trzeba było dopiero stworzyć, wymyślić. W rezultacie mieliśmy do
czynienia z wielością konkurujących ze sobą projektów narodotwórczych – i
dowolnością ich wyboru: np. mieszkaniec Libanu mógł uznać się za
członka narodu libańskiego (projekt Falangi), wielkosyryjskiego (SPSN)
lub arabskiego (Baas).
Idea narodu wielkosyryjskiego
nieprzypadkowo pojawiła się i zakorzeniła w środowisku prawosławnych
chrześcijan. Prawosławni w Libanie ustępowali katolickim maronitom ale w
skali Wielkiej Syrii stanowią liczniejsze wyznanie chrześcijańskie –
stąd niechęć do zamykania się w ciasnych libańskich granicach. W
odróżnieniu od maronitów prawosławni nie wykazywali też skłonności
prozachodnich i proeuropejskich, mocno akcentując swą odrębną tożsamość.
Właśnie prawosławnym był Antun Sa’adeh
(1904-1949), który już jako czternastolatek dał wyraz swym narodowym
sentymentom niszcząc flagę ottomańskiej Turcji. Przebywając na emigracji
w Brazylii Saadeh formułował swój program polityczny w efemerycznych
grupach Organizacja Syryjskich Oddziałów Młodzieżowych i Partia Wolnych
Syryjczyków. W 1930 r. wrócił do Syrii, gdzie 16 XI 1932 r. utworzył
Syryjską Partię Narodową [3]. Partia Saadeha nieodparcie przywodziła na
myśl faszystowskie wzory z Europy [4]. Statut SPN z 1934 r. wymagał od
członków bezwzględnego posłuszeństwa, Saadeh jako dożywotni wódz
(al-Za’im) kierował partią jednoosobowo (Rada Najwyższa stanowiła tylko
organ doradczy) [5]. Wyraźnie zaznaczyła się wiara w elity, nie masy
[6].
Ideologią partii był nacjonalizm – pierwsza z Ośmiu Zasad Podstawowych głosiła: „Syria jest dla Syryjczyków a Syryjczycy są jednym narodem” [7].
Nacjonalizm syryjski różnił się jednak od faszyzmu w istotnej kwestii:
według Saadeha (Nushu’ al-Umum – Geneza Narodów, 1937) najważniejszym
czynnikiem narodotwórczym jest nie rasa lecz naturalne środowisko,
dlatego naród syryjski miał być wieloetnicznym amalgamatem na bazie
jedności geograficznej (zasady IV i V) [8]. Zarazem jednak Saadeh
wykluczał z tej wspólnoty Żydów (w przeciwieństwie do Kurdów, Czerkiesów
i Ormian, których asymilację uważał za możliwą) i głosił wyższość
Syryjczyków nad Arabami, wymieszanymi jakoby z Murzynami [9]. Program
SPN zakładał budowę państwa obejmującego cały tzw. Żyzny Półksiężyc, a
więc Syrię, Liban, Palestynę, Jordanię, Irak i Kuwejt, włączając w to
nawet Cylicję, Cypr i Synaj – Saadeh otwarcie nawiązywał tu do tradycji
imperium asyryjskiego, od którego wywodził zresztą samą nazwę Syria
[10].
Drugim wyróżnikiem partii Saadeha był
jej program społeczny ujęty w Pięciu Zasadach Reform. Sprawą zasadniczą
było przeprowadzenie rozdziału religii od państwa i poprzez to
zniesienie barier konfesyjnych w społeczeństwie (Zasady 1-3) [11]. Chcąc
przezwyciężyć podziały wyznaniowe Saadeh głosił teorię o dwóch
postaciach islamu: mahometanizmie i… chrystianizmie [12]. Odzwierciedlać
miał to symbol SNP – Al-Zawba’a (burza) – wedle oficjalnej wykładni
łączący muzułmański półksiężyc i chrześcijański krzyż [13]. Ustrojowi
gospodarczemu poświęcona była zasada 4: „Zniesienie feudalizmu. Oparcie
gospodarki narodowej na fundamentach produkcji, ochrony praw
pracowniczych oraz interesów narodu i państwa” [14]. Akceptując
interwencjonizm państwa Saadeh zarazem gwałtownie oponował przeciw
rozbijającej jedność społeczeństwa walce klas [15].
Syryjska Partia Narodowa walczyła na
wszystkich frontach: przeciw komunistom, konkurencyjnym nacjonalistom
libańskim (Kataeb – Falanga) i arabskim (Najjadah – Pomoc), żydowskiej
imigracji, francuskim władzom mandatowym. Po starciach z policją w
Bekfeyya w lutym 1937 r. Saadeh został aresztowany; niebawem potajemnie
opuścił kraj udając się do Europy i Ameryki Południowej [16]. W
rezultacie SPN nie odegrała znaczącej roli w okresie walk o
niepodległość. Mimo to bojowcy partii w 1943 r. bronili libańskiego
rządu przed Francuzami w Bshamoun a w 1945 r. wypędzili francuski
garnizon z cytadeli w Hama [17]. W czasie wojny w Palestynie w 1948 r.
oddział SPN pod wodzą Mustafy Suleimana (tzw. Batalion Zawba’ah) walczył
między Lydda i Ramleh.
Saadeh wrócił z wygnania w marcu 1947 r.
i od razu rzucił się w wir walki. Gdy w majowych wyborach 1947 r. jego
partia nie zdobyła żadnego mandatu ponownie scentralizował kierownictwo w
swoich rękach i przemianował ją na Syryjską Partię
Socjal-Nacjonalistyczną (Al Hizb al Souri al Qawmi al Ijtimaa’i) [18].
SPSN stała się liczącą siła w Libanie. Tajny raport brytyjskiego MSZ
oceniał wiosną 1949 r. liczebność socjalnacjonalistów na około 4000
ludzi, głównie prawosławnych i druzów, z największymi wpływami w Libanie
Górskim [19]. Duże wrażenie wywarł na Saadehu przewrót wojskowy w
Syrii, którego w marcu 1949 r. dokonał Husni az-Zaim, w swoim czasie
członek SPN [20]. Wierząc w przychylność syryjskiego dyktatora Saadeh
zamierzał podążyć jego drogą. Przeciw zagrożeniu ze strony pansyryjskich
ekstremistów połączyły się władze niepodległego Libanu (premier Riyad
al-Sulh), „feniccy” nacjonaliści z maronickiej Falangi i arabscy
nacjonaliści z sunnickiej Pomocy.
9 VI 1949 r. bojówki falangistów
zaatakowały drukarnię SPSN (tzw. incydent Jimmayzi) [21]. Aresztowano
2500 członków partii. Gdy 4 VII Saadeh proklamował „Pierwszą Socjalną
Rewolucję Nacjonalistyczną” walki trwały już od kilku dni: wzdłuż
granicy z Syrią, na południu doliny Bekaa (Rashayya i Mashghara), w
górach w pobliżu Bejrutu. Źle uzbrojone bojówki socjalnacjonalistów
zostały z łatwością zgniecione przez siły libańskie nie otrzymując
oczekiwanej syryjskiej pomocy. Co więcej, Zaim aresztował przebywającego
w Syrii przywódcę SPSN i wydał go w ręce władz libańskich. Po
błyskawicznym procesie Saadeh został stracony 8 VII 1949 r. [22].
Jego partia nie poszła jednak w
rozsypkę. Na czele SPSN stanął George Abd al-Masih (Abdul Maseeh) a
centrala została przeniesiona do Damaszku. Już w sierpniu 1949 r. Zanim
zginął z rąk członków partii socjalnacjonalistycznej (por. Fadlallah
Abu-Mansur) podczas przewrotu wojskowego. Premier Libanu został zabity
przez komando SPSN (Muhammed al-Salehi, Michel al-Deek i Spiro Wadih) 16
VI 1951 r. w Ammanie [23]. Okres prosperity dla socjalnacjonalistów w
Syrii nie trwał jednak długo. 22 IV 1955 r. członek SPSN Yaseen Abdul
Raheem zabił popularnego w armii działacza Baas, zastępcę szefa sztabu
Adnana al-Malki [24]. Na partię spadły represje, co doprowadziło do
rozłamu: obarczony winą za zamach al-Masih został w 1957 r. usunięty z
partii, pociągnął jednak za sobą 60 % członków.
Nowym przywódcą SPSN, której centrala
znów powróciła do Libanu, został Assad Al Achkar (al-Ashqar) [25].
Ashqar przeprowadził reformę partii, odrzucając m.in. faszystowski
salut. Nowe kierownictwo za wroga numer jeden uznało nacjonalistów
panarabskich – zarówno baasistów jak naserystów. W obliczu
„nienaturalnego” ich zdaniem projektu Zjednoczonej Republiki Arabskiej
współtworzonej przez Egipt i Syrię poparli lansowaną przez Zachód
koncepcję Arabskiego Państwa Federalnego, obejmującego Irak i Jordanię,
jako krok ku jedności Żyznego Półksiężyca. Dlatego w 1958 r.
socjalnacjonaliści odnaleźli się u boku nieoczekiwanego sprzymierzeńca –
libańskiej Falangi, wspólnie broniąc prozachodniego rządu Shamuna
przeciw lewicy i Syrii. 29 VI oddziały SPSN starły się m.in. pod Shemlan
i Einabb z siłami druzyjskiej Postępowej Partii Socjalistycznej [26].
Partia cieszyła się znaczną popularnością, liczyć miała 25-40 tysięcy
członków [27].
Wybory 1960 r. przyniosły jednak
socjalnacjonalistom, na czele których stanął wówczas Abdullah Sa’adeh,
kolejne rozczarowanie. W tych warunkach SPSN postanowiła zdobyć władzę
siłą. Organizacją puczu zajęło się trzech kapitanów: Fouad Awad (żądny
władzy awanturnik, nie będący nawet członkiem partii), Badih Ghazi i
Shawqi Khayrallah. Spiskowcy dysponowali jedynie batalionem czołgów
Awada i trzema setkami bojowników SPSN pod komendą por. Ali Hajj
Hassana. Zamiast zbrojnego szturmu na gmachy publiczne planowano
aresztowanie prezydenta Shehaba i jego współpracowników ale podjęte 31
XII 1961 r. działania zakończyły się fiaskiem. Rząd wykorzystał nieudany
pucz do rozprawy z socjalnacjonalistami – 5500 aktywistów, w tym całe
kierownictwo, zostało aresztowanych [28].
Wydawać się mogło, że zakończyło to
historię ruchu. Tymczasem socjalnacjonaliści wykorzystali pobyt w
więzieniach do przeprowadzenia zaskakującej transformacji, która
pozwoliła im wyrwać się z izolacji politycznej. In’am Ra’d (Inaam Raad) i
Munir Khuri zapoznawszy się z marksizmem dokonali reinterpretacji
ideologii Saadeha: na pierwszy plan wysunęli postulaty społeczne, uznali
zbieżność między syryjskim i arabskim nacjonalizmem. Gdy w 1969 r.
zwolnieni socjalnacjonaliści zorganizowali kongres w Melkart okazało
się, że SPSN raptownie przesunęła się ze skrajnej prawicy na radykalną
lewicę. Nie wszystkim wszakże ta ewolucja odpowiadała, w wyniku czego w
1974 r. doszło do rozłamu na frakcje Ra’da i Ilyasa Qunayziha [29].
Nowa ideologia sprawiła, że w
rozpoczętej w 1975 r. wojnie domowej SPSN znalazła się po przeciwnej
stronie niż siedemnaście lat wcześniej. Wraz z komunistami, baasistami,
naserystami i PPS znalazła się w tzw. Ruchu Narodowym zwalczającym
maronicką prawicę. Interwencja syryjska 1976 r. rozbiła jednak ten ruch,
doprowadzając zarazem do konfliktu między frakcjami SPSN: Ra’d
pozostał wierny lewicowym sojusznikom, podczas gdy Qunayzih poparł
Syrię. Dwa lata później doszło do zjednoczenia partii pod wodzą
Abdallaha Sa’adaha (Saadeha) ale po inwazji izraelskiej doszło do
kolejnego rozłamu na prosyryjską Radę Nadzwyczajną (Majlis al-Tawari)
Issama Mahayriego i antysyryjską Radę Najwyższą (Al-Majlis al-A’la)
Jubrana Jurayja [30]. W dodatku w 1987 r. szyickie skrzydło partii pod
wodzą Jamala przyłączyło się do Hezbollahu [31].
Pozostająca pod syryjską kontrolą SPSN
stała się, mówiąc obrazowo, „sztyletem Assada”. Już w 1977 r. pomogła
Syryjczykom w zabójstwa lidera PPS Kamala Jumblatta. Dwa lata później
dokonała nieudanego zamachu na przywódcę maronitów Bashira Gemayela,
który ostatecznie zginął 13 IX 1982 r. z rąk członka SPSN Habiba Taniusa
Shartouniego. W 1990 r. wysłała na Cypr komando z misją zabójstwa
chrześcijańskiego generała Aouna. Główną postacią odpowiedzialną za
socjalnacjonalistyczny terroryzm był Assaad Halim Hardan, w latach
1985-1995 szef ochrony SSNP [32]. Znaczącą rolę odegrała SPSN w
antyizraelskim oporze. W 1983 r. Khaled Alwan zabił izraelskiego
pułkownika w Hamra, w 1984 r. samobójcze (!) zamachy przeprowadzili
Sanaa Mehaydli i Bilal Fahs [33]. W 1985 r. mieliśmy do czynienia z całą
serią samobójczych zamachów: 31 VII trzynastolatek zabił 3 izraelskich
żołnierzy, 12 IX osiemnastolatka 18 żołnierzy proizraelskiej Armii
Południowego Libanu i 2 Izraelczyków, 4 XI dwudziestoczterolatek 3
żołnierzy APL [34]. Socjalnacjonalistom nie był obcy nawet terroryzm
międzynarodowy. W październiku 1987 r. w Richford (USA) zostali
zatrzymani trzej członkowie SPSN (Walid Nicolas Kabbani, Georges Fouad
Nicolas Younan, i Walid Majib Mourad), którzy przemycali bombę z Kanady
do USA [35].
Po zawarciu porozumienia z Taif,
oddającego Liban pod syryjski protektorat, Syryjska Partia
Socjal-Nacjonalistyczna znalazła swą niszę w libańskim krajobrazie
politycznym. Zbojkotowane przez maronitów wybory w 1992 r. przyniosły
SPSN sukces w postaci 6 mandatów [36]. Socjalnacjonaliści byli też
reprezentowani w rządzie, gdzie piastowali stanowisko ministrów pracy
(Ali Qanso, Asaad Hardan) [37]. Pod względem programowym SPSN z jednej
strony konsekwentnie reprezentowała orientację prosyryjską, z drugiej
nie ustawała w wysiłkach na rzecz rozbicia systemu konfesyjnego (np. w
latach 1998-1999 zaangażowała się wraz z aounistami w kampanię na rzecz
cywilnych małżeństw) [38]. Zmodyfikowano nieco stosunek do kwestii
żydowskiej, zaczynając po 2002 r. odróżniać Żydów od syjonistów [39].
Próba zreformowania partii w kierunku demokratycznym, jaką podjął Yusuf
al-Ashqar, przewodniczący w latach 1992-1994, nie powiodła się jednak na
skutek oporu milicji partyjnej [40]. W 2001 r. przywódcą SPSN został
Jibran Raif Arayji [41].
Odrodziła się też działalność
socjalnacjonalistów w Syrii. 5 VIII 2001 r. zezwolono na pierwsze od
1955 r. publiczne zebranie SPSN w tym kraju, w maju 2005 r. partia
została zaproszona do Narodowego Frontu Postępowego – koalicji
kierowanej przez Baas [42].
W kryzysie, jaki rozpoczęło w Libanie
zabójstwo Haririego, partia socjalnacjonalistyczna też odgrywa pewną,
acz nie pierwszoplanową, rolę. Terrorystom Hardana przypisywane są
zamachy bombowe, do jakich doszło w 2005 r. w Metn (m.in. rozgłośnię
radiową w Jounieh) – SPSN miała w ten sposób pomagać Syryjczykom w
destabilizowaniu sytuacji politycznej [43]. Podczas zeszłorocznej (2006)
inwazji izraelskiej na Liban bojowcy SPSN walczyli obok sił Hezbollahu w
Marjayoun [44]. W ostatnich wyborach Syryjska Partia
Socjal-Nacjonalistyczna znalazła się w prosyryjskim bloku Sojusz 8 Marca
(obok szyickich ugrupowań Hezbollah i Amal, sunnickiej Ludowej
Organizacji Naserystów Osamy Saada, druzyjskiej Libańskiej Partii
Demokratycznej Talala Arslana oraz maronickich grup Suleimana
Franjiyyeha i Emile Lahouda), zdobywając 2 mandaty [45]. Ale i
terroryści z SPSN nie składają broni: 21 XI w prawosławnej dzielnicy Sin
el-Fil zginął syn przywódcy Falangi Pierre Gemayel, 22 XII policja
libańska aresztowała na północy 7 socjalnacjonalistów, konfiskując dużą
ilość materiałów wybuchowych [46].
Syryjska Partia Socjal-Nacjonalistyczna
jest ugrupowaniem niewielkim. „The Economist” w 1985 r. nazwał SPSN
„dziwaczną organizacyjką” (odd little organisation), „farsową” i
„idiotyczną”. Michael C. Hudson określił socjalnacjonalistyczną
ideologię jako „doktrynę totalnej ucieczki” [47]. Czy wobec tego jest w
ogóle sens zajmować się tym marginesem? Wydaje się, że SPSN jest czymś
więcej niż „ciekawostką ornitologiczną”. Fiasko projektu nacjonalizmu
panarabskiego sprawia, że ideę Wielkiej Syrii dyskretnie przejmuje
syryjska partia Baas. Może się więc okazać, że Antun Saadeh zatriumfuje
zza grobu.
Przypisy:
1 Witold Skuratowicz: Liban. Warszawa, 1969, s. 41-51
2 Nieprzypadkowo chrześcijaninem był np. założyciel partii Baas Michel
Aflaq. Tadeusz Fryzeł: Arabska myśl socjalistyczna. Doktryna socjalizmu
arabskiego. Warszawa, 1985, s. 35-61.
3 Francuzi błędnie tłumaczyli nazwę jako Syryjska Partia Ludowa (Parti Populaire Syrian).
4 Walid Jumblatt obwieścił w 1987 r., że Saadeh był agentem
Mussoliniego. The Lebanese War – The Factions /w:/ Cedarland
http://www.cedarland.org/war.html. Nie był to zresztą wyjątek – także
konkurencyjne partie: maronicka Falanga a nawet panarabski Baas
wykazywały fascynację faszystowskimi wzorami. Jerzy Skuratowicz, Witold
Skuratowicz: Przemiany wewnętrzne i polityka zagraniczna Syrii.
Warszawa, 1974, s. 124; Francois Duprat: Le Ba’as, ideologie et histoire
/w:/ Resistance, Vol. 2 no. 2 (Juin 2003).
5 Edmond Melhem: The SSNP and the Lebanese Elections of 1947 /w:/
Al-Zawba’ah, Vol. 2, N. 8 (July 1998)
http://home.iprimus.com.au/fidamelhem/ssnp/; The Lebanese…, op. cit.
6 The Lebanese…, op. cit. Podobną opinią zaprezentował w swej książce
The Syrian Social Nationalist Party: An Ideological Analysis (Harvard,
1969) Labib Zuwiyya Yamak . Polemizuje z nim socjalnacjonalista Adel
Beshara – zob. A. Beshara: The Syrian Social Nationalist Party: An
Ideological Analysis. A reliable reference? /w:/ Syria-wide National
Center
http://www.syria-wide.com/The%20Syrian%20Social%20Nationalist%20Party.htm.
7 Haytham A. Kader: Ideology w: http://www.ssnp.com/new/ssnp/en/ssnp.htm.
8 Kader, op. cit.; The Lebanese…, op. cit.
9 Kader, op. cit.; The Lebanese…, op. cit.
10 Philip Jenkins: Did You Know that the Radicals of the Middle East
Used to Be Christians? /w:/ History News Network
http://hnn.us/articles/1640.html. Naturalne granice Wielkiej Syrii
tworzyć miało Morze Syryjskie (!), góry Taurus i Zagros, Zatoka Perska
oraz Pustynia Arabska. Dla tego obszaru Saadeh proponował nazwę Souraqia
łączącą nazwy Syrii i Iraku. Kader, op. cit.
11 Kader, op. cit.
12 Adel Daher: Some Distinguishing Aspects of Saadeh’s Thought /w:/
Syrian Social Nationalist Party
http://www.geocities.com/CapitolHill/Lobby/3577/adel_daher.html
13 The Emblem of the SSNP -Al Zawba’a /w:/ Syrian Social Nationalist
Party
http://www.geocities.com/CapitolHill/Lobby/3577/index.html#articles
14 Kader, op. cit.
15 The Lebanese…, op. cit.
16 Adel Beshara: Antun Sa’adeh and the Struggle for Syrian National
Independence (1904-1949) /w:/ Syrian Social Nationalist Party
http://www.geocities.com/CapitolHill/Lobby/3577/adel_bechara2.html. Wg
niesprawdzonych pogłosek Saadeh miał się wówczas spotkać z Hitlerem.
Essential Facts of Lebanese Crisis Strains of Conflict in a Complet
Setting, RFE Background Report, 1 VII 1958, s. 17.
17 J. Skuratowicz, W. Skuratowicz: op. cit., s. 127; E. Melhem: Sa’adeh
& The Independence of Lebanon /w:/ SSNP Index
http://home.iprimus.com.au/fidamelhem/ssnp.
18 E. Melhem: The SSNP and…, op. cit.; Beshara: Antun…, op. cit.
19 P.P.S. In The Lebanon (Fo 1018/62) /w:/ Parti Populaire Syrian, File
no. 250, Foreign Office: Embassy, Consulate and Legation, Lebanon:
General Correspondence, The National Archives, Kew
http://www.nationalarchives.gov.uk/catalogue/DisplayCatalogueDetails.asp?CATID=4609083&CATLN=6&Highlight=%&j=1.
Z tego w Bejrucie 250, w Tripolisie 300, w Kora 600-900, w Bekaa 500, w
Południowym Libanie 300, w Górskim Libanie 2000.
20 J. Skuratowicz, W. Skuratowicz: op. cit., s. 61
21 E. Melhem: The ‘Jimmayzi’ incident /w:/ Al-Zawba’ah, Vol. 2, No. 8 (July 1998) http://home.iprimus.com.au/fidamelhem/ssnp/.
22 E. Melhem: The Declaration of “the First Syrian Social Nationalist
Revolution” by Antun Sa’adeh /w:/ Al-Zawba’ah, Vol. 2, No. 8 (July
1998) http://home.iprimus.com.au/fidamelhem/ssnp/.
23 E. Melhem: The SSNP After Sa’adeh /w:/ SSNP Index http://home.iprimus.com.au/fidamelhem/ssnp/.
24 Daniel Neep: Violence and Velocity. Constructing the State in Syria
[Paper presented in Session 5.16 of the BISA Annual Conference,
University College Cork (Ireland), 18-20 XII 2006], s. 2-3; Raymond A.
Hinnebusch: Secret War in the Middle East: The Covert Struggle for
Syria, 1949-61 by Andrew Rathmell /w:/ British Journal of Middle Eastern
Studies, Vol. 23, No. 2 (1996).
25 Another SSNP site? /w:/ SSNP Discussion Board http://www.ssnp.com/cgi-bin/ultimatebb.cgi?ubb=get_topic;f=1;t=001475
Frakcja Maseeha w opozycji do „proamerykańskiej” polityki drugiej
frakcji sprzeciwiała się zaangażowaniu SPSN w konflikt libański 1958 r.
Po śmierci Maseeha szefem tej frakcji został Antoun Abou Haidar. Strona
internetowa frakcji: http://www.alqawmi.com.
26 E. Melhem: The Lebanese Crisis of 1958: Its Causes and The SSNP’s
Role in it /w:/ SSNP Index http://home.iprimus.com.au/fidamelhem/ssnp/;
A. Beshara: Civil Crisis 1958, Chamoun, Nasser and the Role of the SSN
/w:/ Syrian Social National Information Network
http://www.ssnp.info/thenews/daily/Makalat/Adel%20Beshara/AdelBeshara_12-07-04.htm.
27 Essential…, op. cit.; Syrian Socialist Nationalist Party /w:/
Lebanon, Library of Congress Country Studies
http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+lb0135).
28 E. Melhem: The SSNP’s Attempted Coup D’état of 1961 /w:/ SSNP Index http://home.iprimus.com.au/fidamelhem/ssnp/.
29 The Lebanese…, op. cit.
30 Syrian…, op. cit.; The Lebanese…, op. cit.
31 Odtąd bazę SPSN tworzyli tylko prawosławni oraz druzowie z klanu
Yazbaki, opozycyjnego wobec rodu Jumblatt. The Lebanese…, op. cit.
Nadmienić przy tym warto, że w latach 80. hezbollahisi i
socjalnacjonaliści niejednokrotnie się ścierali. Gary C. Gambill, Ziad
K. Abdelnour: Hezbollah: Between Tehran and Damascus /w:/ Middle East
Intelligence Bulletin, Vol. 4 No. 2 (February 2002).
32 Syria and International Terrorism /w:/ Cedarland http://www.cedarland.org/terror.html; Syria’s…, op. cit.
33 Syria’s…, op. cit. Wbrew temu co twierdzi np. Martin Kramer
(Sacrifice and „Self-Martyrdom” in Shi’ite Lebanon /w:/
http://www.geocities.com/martinkramerorg/Sacrifice.htm) Fahs był
członkiem SSNP a nie Amal.
34 Syrian Social Nationalist Party /w:/ MIPT Terrorism Knowledge Base http://www.tkb.org/Group.jsp?groupID=4278.
35 In Praise of Routine Traffic Stops /w:/ Daniel Pipes http://www.danielpipes.org/blog/452
36 Dan Corstange: Lebanon – The Party System from 1963 to 2000 /w:/
International Comparative Political Parties Project
http://janda.org/icpp/ICPP2000/Countries/7-MiddleEastNorthAfrica/76-Lebanon/Lebanon63-00.htm.
37 G. C. Gambill: Hezbollah and the Political Ecology of Postwar Lebanon
/w:/ Mideast Monitor, Vol. 1 No. 3 (September-October 2006).
38 G. C. Gambill: Lebanese Christians: A Unified Opposition Front? /w:/
Middle East Intelligence Bulletin, Vol. 4 No. 10 (October 2002);
Lebanon, Israel, and Class Struggle /w:/ MarxistFromLebanon
http://marxistfromlebanon.blogspot.com/2006/08/lebanon-israel-and-class-struggle.html.
39 Lebanon…, op. cit.
40 Farid el Khazen: Political parties in postwar Lebanon: parties in
search of partisans /w:/ The Middle East Journal, Vol. 57 No.4 (Autumn
2003).
41 Jibran Raif Arayji /w:/ Arab Decision
http://arabdecision.org/show_cv_print.php?lang_id=3&coun_id=4&cat_id=2&max_display_level=3&show_func=0&cv_id=577730493.
42 SSNP Holds First Public Meeting in 50 Years /w:/ Middle East
Intelligence Bulletin Vol. 3 No. 8 (2001); Sami Moubayed: Syria: The
faint smell of jasmine /w:/ Al-Ahram, 26 V -1 VI 2005.
43 Syria’s Terrorism Against Lebanon and the World /w:/ Lebanese
Foundation for Peace
http://www.free-lebanon.com/LFPNews/2006/May/May19/may19.html.
44 Anthony Shadid: Fleeing Lebanese Christians See Town Forever Changed /w:/ The Washington Post, 13 VIII 2006.
45 Nadim Zaazaa: A Nation of Coalitions and Tears. Background on Lebanon
/w:/ IslamOnLine
http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?c=Article_C&cid=1165327547886&pagename=Zone-English-Muslim_Affairs%2FMAELayout;
29 May-20 June 2005 Lebanese Elections /w:/ Sic Semper Tyrannis 2007
http://turcopolier.typepad.com/sic_semper_tyrannis/2006/07/the_cedar_revol.html.
46 Rym Ghazal: Lebanese police arrest 7 members of pro-Syrian party,
seize explosives /w:/ Daily Star, 22 XII 2006; An Assassination and
Rising Tensions /w:/ STRATFOR World Terrorism Report, 21 XI 2006
http://www.stratfor.com/products/premium/read_article.php?id=28090.
47 Daniel Pipes: Radical Politics and the Syrian Social Nationalist
Party /w:/ International Journal of Middle East Studies, Vol. 20, No. 3
(August 1988).
dr Jarosław Tomasiewicz
Tekst ukazał się pierwotnie na stronie Europejskiego Centrum Analiz Geopolitycznych.
http://www.geopolityka.org
a.m.e.